ENVICON Water 2019 – przyszłość branży wod-kan

Podczas IV edycji Kongresu eksperci dyskutowali m.in. o czekających nas zmianach w prawie, wyzwaniach środowiskowych oraz nowych perspektywach finansowania inwestycji w sektorze. Prognozy są niepokojące – pieniędzy dla wod-kan ma być mniej.

Tegorocznej edycji Kongresu, organizowanego przez firmę Abrys oraz Izbę Gospodarczą „Wodociągi Polskie”, przyświecało hasło „Dialog między partnerami”. W stołecznym hotelu Airport, w dniach 17–18 czerwca br. spotkali się przedstawiciele świata nauki, polityki i biznesu, aby dyskutować o kondycji branży wod-kan i perspektywach jej rozwoju.
W tym roku ENVICON Water po raz pierwszy odbył się w Warszawie. Poprzednie edycje towarzyszyły bydgoskim Targom Wod-Kan. – Wsłuchaliśmy się w głos naszych partnerów, również wystawców, którzy chcieli rozdzielić branżowe targi od kongresu tak, by móc spotkać się częściej niż raz do roku. A mamy o czym rozmawiać – mówiła Dorota Jakuta, prezes IGWP, podczas otwarcia Kongresu.
Zmiany w prawie i finansowaniu
MGMiŻŚ podejmuje działania w kierunku nowelizacji przepisów ustawy Prawo wodne. – Kolejne nowelizacje (najbliższa oczekiwana jest jeszcze w czerwcu) świadczą, że słuchamy głosu branży i reagujemy na jej potrzeby – podkreślała Anna Moskwa, wiceminister w MGMiŻŚ.
Bardzo istotnym zagadnieniem z punktu widzenia rozwoju sektora jest wsparcie finansowe inwestycji wod-kan. Perspektywy finansowania w nowym rozdaniu funduszy 2012–2027 przedstawiła Ewa Kamieńska, dyrektor departamentu wód w NFOŚiGW, choć, jak podkreślała, nie ma jeszcze pełnych informacji na ten temat. – Mamy na razie projekty aktów prawnych i budżetów, nie wiemy, jaki będzie zakres wsparcia, ale na pewno będą to mniejsze pieniądze – mówiła.
Z danych przedstawionych przez dyrektor Kamieńską wynika, że inwestycje z sektora wod-kan w przyszłości będą finansowane w niższym jak dotychczas stopniu. Będzie to nieco ponad 40 mld euro dla wszystkich państw członkowskich, a forma dofinansowania będzie formą zwrotną, czyli pożyczką. Mówi się też o znacznie mniejszym procentowym poziomie dofinansowania uzależnionym od regionu.
– Myślę, że nie powinniśmy czekać aż rozpocznie się nowa perspektywa, tylko działać przy pomocy naszych środków krajowych – podsumowała Ewa Kamieńska.
Jakość wody, którą pijemy
– Najbliższym możliwym terminem przyjęcia nowej Dyrektywy w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi jest koniec 2019 r., ale może to nastąpić również w roku 2020 – podała dyrektor Małgorzata Bogucka-­
-Szymalska z MGMiŻŚ. Dyrektywa wprowadzi m.in. zmiany w zakresie parametrów podlegających badaniu, obowiązek przeprowadzania oceny ryzyka oraz określania wymogów higienicznych dla materiałów i substancji kontaktujących się z wodą. Jej zapisy mówią również o zapewnieniu powszechnego dostępu do wody pitnej i obowiązku informowania obywateli o właściwościach wody pitnej.
Jak podkreślała minister Anna Moskwa: – Jesienią tego roku odbędą się konsultacje w tej sprawie. Resort współpracuje przy tym z Sanepidem, bowiem nowe przepisy wprowadzają zwiększoną liczbę parametrów do monitoringu.
– W obliczu pojawiających się nowych zanieczyszczeń w środowisku wodnym organizacja EurEau rozpatruje możliwości rozszerzenia mechanizmu Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta na wytwórców substancji przedostających się do wód powierzchniowych i podziemnych – zapowiedziała dr Klara Ramm. W Opracowaniu przygotowywanym wspólnie z IGWP skoncentrowano się na mikrozanieczyszczeniach oraz mikroplastikach. – Są to grupy substancji mogące stanowić zagrożenie dla zdrowia ludzi oraz środowiska naturalnego, mimo że wciąż potrzebne są badania w celu zdobycia szerszej wiedzy na ten temat – wyjaśniała Klara Ramm.
Do wspomnianych mikrozanieczyszczeń zaliczane są m.in. farmaceutyki i ich metabolity, które wg dr hab. Katarzyny Styszko z AGH, mogą stanowić poważne niebezpieczeństwo dla środowiska wodnego oraz zdrowia ludzi. – Produkty transformacji farmaceutyków powstające w środowisku wodnym mogą wykazywać większą aktywność i silniejszy efekt toksykologiczny niż substancja macierzysta, a w następstwie działanie mutagenne – ostrzegała.
Zatrzymać zmiany klimatu
Celem polityki unijnej na lata 2021–2027 jest stworzenie Europy przyjaźniejszej dla środowiska dzięki transformacji energetyki, rozwiązaniom z dziedziny Gospodarki Obiegu Zamkniętego i działaniom na rzecz przystosowania do zmian klimatu.
Ministerstwo Środowiska pracuje nad Miejskimi Planami Adaptacji do Zmian Klimatu, które mają zapobiec takim zjawiskom, jak gwałtowne powodzie, podtopienia, susza i miejskie wyspy ciepła. Mówił o nich podczas drugiego dnia obrad Kongresu Piotr Czarnocki z MŚ.
Celem projektu jest określenie podatności miast powyżej 100 tys. mieszkańców na zmiany klimatu, identyfikacja zagrożeń i analiza ryzyk, zaplanowanie działań adaptacyjnych oraz podniesienie świadomości na temat adaptacji do zmian klimatu na poziomie lokalnym.
Od lat projekty adaptacyjne były wykonywane w polskich miastach (Radom, Gdańsk, Bydgoszcz), ale teraz nabrały usadowienia w nowej unijnej perspektywie finansowej. Pierwotnie proponowano, by 25% budżetu było przeznaczone na działania związane z klimatem w każdym kraju członkowskich. W marcu przegłosowano, że będzie to aż 30%, przy czym np. w z Funduszu Spójności aż 37%. Uproszczona procedura sprawi, że nabór na pierwsze środki będzie już mógł się rozpocząć w 2021 r.
Susza i recykling wody
Na przełomie lat 2020/2021 ma zostać przyjęty ministerialny Program Rozwoju Retencji, który ma ograniczyć ryzyko powodzi i suszy, m.in. wykorzystując tereny wyrobisk pogórniczych jako zbiorniki retencyjne.
Polska zajmuje przedostatnie miejsce pod względem zasobów wodnych w Europie, zarówno wskutek nikłości zasobów, jak i działalności człowieka. Należy zatem podejmować działania na rzecz zatrzymywania wody w środowisku, a według szacunków aż 15% z niej możemy zatrzymać, podczas gdy na razie gromadzimy ok. 6,5%.
Dr Bogucka-Szymalska mówiła o założeniach ministerialnego programu oraz stanie prac nad unijnym rozporządzeniem w sprawie ponownego użycia wody. Rolnictwo w Polsce na cele nawadniania zużywa relatywnie mało wody – ok. 0,1 mld m3 . W 2016 r. nawadniano ogółem 0,5% krajowych użytków rolnych. Potrzeba ta będzie rosła, bowiem susza występuje coraz częściej. Oczyszczone ścieki są już w Polsce wykorzystywane ponownie np. w stawach rybnych, jako woda basenowa w jednym z hoteli w Karpaczu, do upraw wierzby energetycznej oraz w przemyśle.
Początkowo unijna propozycja przewidywała nawet wprowadzanie ścieków oczyszczonych do wód podziemnych. Potem ograniczono ją do nawadniania w rolnictwie – roślin spożywanych w stanie surowym (budzi to najwięcej obaw) oraz pastwisk. Operator z sektora wod-kan byłby wówczas zobowiązany do spełnienia minimalnych wymogów jakości, monitoringu jakości wody i stworzenia planów zarządzania ryzykiem.
Warto jednak zaznaczyć, że już teraz kilka państw sprzeciwia się rozporządzeniu ze względów bezpieczeństwa. Przewiduje się czteroletni okres jej wdrożenia, ale i dobrowolność.
W panelu dyskusyjnym poświęconym wtórnemu użyciu ścieków w rolnictwie Krzysztof Iwaniuk ze Związku Gmin Wiejskich zwrócił uwagę na fakt, że ponoszenie ogromnych nakładów na nową sieć, jest poza zasięgiem dla większości polskich gmin lub małych przedsiębiorstw wod-kan, a zakup drogiego prawdopodobnie, bo wymagającego ogromnego nakładu na oczyszczenie, ścieku będzie nierealny dla większości rolników.
Zmiany w ustawie zaopatrzeniowej
Ministerstwo GMiŻŚ od września 2018 r. prowadzi prace nad zmianami w ustawie o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Jak poinformowała Sylwia Taszarek – reprezentantka ministerstwa, ostateczny zakres planowanych zmian jeszcze nie jest znany (nie powstał nawet wstępny projekt dokumentu): – Ma to być raczej nowelizacja ustawy, a nie zupełnie nowy akt prawny. Prace legislacyjne prowadzone będą bez pośpiechu i w ścisłym porozumieniu ze wszystkimi interesariuszami, w tym środowiskiem wodociągowo-kanalizacyjnym.
Obszary, które prawodawca analizuje pod kątem ewentualnej zmiany, to korekta definicji legalnych, doprecyzowanie minimalnego zakresu regulaminu i umów zawieranych z odbiorcami wraz z precyzyjnym rozdzieleniem zakresu przedmiotowego obu tych dokumentów, uregulowanie w ustawie zasad świadczenia usług hurtowych oraz zmiany terminu obowiązywania taryf, gdzie najprawdopodobniejsze wydaje się wprowadzenie okresu dwuletniego. Planowane jest także uregulowanie kwestii odprowadzania wód opadowych lub roztopowych i pobierania opłat z tego tytułu. Nie wiadomo jednak, czy zagadnienie będzie zawarte w ustawie branżowej, czy też innym akcie rangi ustawowej.
Prestiżowe nagrody dla branży
Kongresowi tradycyjnie towarzyszy uroczysta gala, podczas której wręczane są ważne dla branży nagrody – „Inwestycja Roku Wod-Kan” oraz Summa Cum Laude, czyli wyróżnienie za całokształt działań na rzecz branży wodociągowo-kanalizacyjnej.
W tegorocznej edycji konkursu „Inwestycja Roku 2018 Wod-Kan” organizowanego przez miesięcznik „Wodociągi-Kanalizacja” oraz IGWP nagrodzono dwa przedsiębiorstwa wod-kan. W kategorii do 30 tys. mieszkańców tytuł otrzymało Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej w Połańcu za instalację do produkcji środka poprawiającego właściwości gleby „Agro-Łeg”. W kategorii od 30 do 100 tys. mieszkańców Inwestycją Roku 2018 została Modernizacja i rozbudowa Stacji Uzdatniania Wody Jarosław Dąbrowski w Jaworznie zgłoszona przez Wodociągi Jaworzno.
Podobnie jak w poprzednich latach, kapituła konkursu zdecydowała przyznać wyjątkowe wyróżnienie. Tytuł Summa cum laude, a więc najwyższej pochwały i uznania całego środowiska, otrzymał Pan Henryk Milcarz – człowiek związany z sektorem od prawie trzech dekad jako prezes Wodociągów Kieleckich, ale i radny sejmiku wojewódzkiego, wreszcie poseł dwóch kadencji, podczas których wspierał rozwój wod-kan w Polsce.
Ponadto zarząd firmy Abrys, organizatora kongresu i gali, uhonorował współpracujących z firmą oraz redakcją miesięcznika „Wodociągi-Kanalizacja” ekspertów i firmy. Dyplomy i podziękowania otrzymała dr inż. Klara Ramm, ekspertka IGWP i EurEau oraz prezes Zbigniew Gieleciak z Regionalnego Centrum Gospodarki Wodno-­Ściekowej w Tychach. Wyróżniono również przedstawicieli firm współpracujących z redakcją od lat: Unisoft, Saint Gobain PAM, Evergreen Solutions, Seen Technologie oraz BMsonic Biotechnika. Galę uświetnił występ kwartetu Szafa Gra.
Martyna Matuszczak